Željezo (Fe, latinski ferrum) je metal VIIIB grupe.

Ima 16 izotopa čije se atomske mase nalaze između 49 - 63. Postojani izotopi su: 54, 56, 57 i 58. Najzastupljeniji je izotop 56 (91%). Željezo je bilo poznato još prvobitnim civilizacijama.

[uredi] Zastupljenost i jedinjenja

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 0,41% u obliku slijedećih minerala: crvenog hematita (Fe₂O₃), crnog magnezita (Fe₃O₄), siderita (FeCO₃), limonita, halkopirita, pirita, arsenopirita. Osim ovih minerala veliki tehnološki značaj imaju karboniklova kompleksna jedinjenja željeza koja se dobijaju iz hlorida željeza. Ta jedinjenja su katalizatori brojnih organskih reakcija.

[uredi] Biološki značaj

Željezo je neophodno za očuvanje zdravlja. Atom željeza se nalazi u mnogim enzimima: hemoglobinu, mioglobinu ... Potrebe za željezom se razlikuju u zavisnosti od starosti, težine, pola, zdravlja minimalne količine koje je potrebno dnevno unijeti kreću se u širokim okvirima. Kod odraslih osoba od 10 miligrama dnevno do 20 kod žena, dok je za vrijeme dojenja potrebno 30. Iako čovjekov organizam ima solidne mehanizme za regulaciju količine željeza, u nekim situacijama može doći do oboljenja hemohromatoze. To oboljenje se javlja usljed prevelike doze željeza u organizmu. Velike količine željeza (II) su otrovne. Soli željeza (III) su bezopasne, zato što ih organizam ne apsorbuje.^{[citat potreban]}

Pravilna koncentracija željeza u krvi:^{[citat potreban]}

• srednja vrednost
  • muškarci 21,8 mikro mol po litru, 120 mikro grama po decilitru
  • žene 18,5 mikro mol po litru, 100 mikro grama po decilitru
• minimalne i maksimalne koncentracije:
  • muškarci 17,7 - 35,9 mikro mol po litru, 90 - 200 mikro grama po decilitru
  • žene 11,1 - 30,1 mikro mol po litru, 60 - 170 mikro grama po decilitru

[uredi] Osobine

Čisto željezo je sjajan, srebrnast, mekan metal koji veoma lako podleže koroziji. Vijekovima se koristi u obliku legura kao što su čelik, legure sa manganom, hromom, molibdenom, vanadijumom i mnogim drugim elementima.

[uredi] Alotropske modifikacije

Željezo se javlja u 3 alotropske modifikacije:

• željezo α
• željezo γ
• željezo δ

Samo alotropska modifikacija α posjeduje feromagnetične osobine i to do 768 °C (Kirijeva tačka). Željezo α u alotropsku modifikaciju željeza γ prelazi na temperaturi od 900 °C pri hlađenju ili 911 °C pri zagrijavanju. Željezo γ u željezo δ prelazi pri temperaturi od 1392 °C.

[uredi] Biološka uloga

Struktura Heme b

Željezo je esencijalno za gotovo sve poznate organizme. U ćelijama, željezo se, općenito, čuva u centrima metaloproteina, zato što "slobodno" željezo (koje se nespecifično veže sa mnoge ćelijske komponente) može biti katalizator proizvodnji toksičnih slobodnih radikala. Nedostatak željeza može dovesti do anemije.

[uredi] Također pogledajte

• El Mutún u Boliviji, gdje se nalazi 20% svjetskih zaliha željeza i magnezijuma.
• Željezno doba
• Oplodnja željezom - oplodnja okeana željezom, čime se stimuliše fitoplanktonski rast.
• Željezo (metafora)
• Željezo u mitologiji
• Spisak država po proizvodnji željeza
• Peletizacija - proces stvaranje peleta željezne rude.
• Željezo otporno na hrđu
• Zgrada Chriastiana Spechta - hijstorijska građevina u Omahi, Nebraska izgrađena sa željeznom fasadom.