|
Aleksandar, kralj Jugoslavije
Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Aleksandar I Karađorđević)
| Aleksandar I | ||
| Kralj Srba, Hrvata i Slovenaca Kralj Jugoslavije | ||
 | ||
| Vladavina | 16. august 1921 - 9. oktobar 1934 | |
|---|---|---|
| Prethodnik | Petar I | |
| Nasljednik | Petar II | |
| Supružnik | Marija Rumunska | |
| Djeca | Petar II Tomislav Karađorđević Andrej Karađorđević | |
| Dinastija | Karađorđević | |
| Otac | Petar I | |
| Majka | Ljubica Petrović-Njegoš | |
| Rođenje | 16. decembar 1888 Cetinje, Crna Gora | |
| Smrt | 9. oktobar 1934 Marseille, Francuska | |
Aleksandar I Karađorđević (16. decembar 1888 – 9. oktobar 1934) bio je, od 1921. godine kralj Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koja se nakon 1929. godine zvala Kraljevina Jugoslavija). Ubijen u atentatu za vrijeme službene posjete Francuskoj.
Sadržaj |
[uredi] Mladost
Aleksandar je rođen na Cetinju 16. decembra 1888, njegov djed po majci bio je crnogorski kralj Nikola I Petrović, a baba kraljica Milena, rođena kao Milena Vukotić. Kum na krštenju bio mu je, preko izaslanika, ruski car Nikolaj II Romanov. Djetinjstvo je proveo u Crnoj Gori, a osnovnu školu završio u Ženevi. Dalje školovanje nastavio je u vojnoj školi u Petrogradu, a potom u Beogradu, po dolasku kralja Petra I na srpski prijesto 1903. godine.
Sudbinski preokret u životu princa Aleksandra nastupio je 1909, kada se njegov stariji brat, princ Đorđe odrekao prava nasljedstva prijestolja. Kao prestolonasljednik, princ Aleksandar je pristupio reorganizaciji vojske, pripremajući je za konačan obračun sa Osmanskim carstvom.
[uredi] Ratovi
U Prvom balkanskom ratu 1912, prestolonasljednik Aleksandar je kao zapovjednik Prve armije vodio pobjedonosne bitke na Kumanovu i Bitolju, a potom 1913. u Drugom balkanskom ratu bitku na Bregalnici. U Prvom svjetskom ratu bio je vrhovni zapovjednik srpske vojske u bitkama na Ceru i Kolubari 1914, kad je srpska vojska potpuno razbila vojsku Austro-Ugarske monarhije. Tokom 1915. godine srpska vojska je pretrpjela mnoge gubitke od strane austro-ugarskih, njemačkih i bugarskih armija. Iste godine srpska vojska je bila prisiljena se povuci kroz klisure Crne Gore i sjeverne Albanija na grčko ostrvo Krf. Na Krfu je vojska reorganizovana.
Završne operacije proboja Solunskog fronta u jesen 1918, srpska vojska je izvršila pod vrhovnom komandom regenta Aleksandra, sa odličnim komandnim kadrom u koji spadaju vojvode Živojin Mišić, Stepa Stepanović i Petar Bojović.
[uredi] Ujedinjenje
Posle vojničkih došli su i državnički uspjesi. Nakon odluka srpske Narodne skupštine i Narodnog Vijeća u Zagrebu, regent Aleksandar je proglasio ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca u jednu državu, 1. decembra 1918. Ovim činom ostvareni su ideali o ujedinjenju južnih Slovena, za koje su se zalagali njegov otac i djed. Posle smrti kralja Petra I (16. augusta 1921.), regent Aleksandar je postao kralj Srba, Hrvata i Slovenaca. 1922. godine oženio se princezom Marijom od Rumunije. U tom braku rođena su tri sina – Petar, Tomislav i Andrej.
[uredi] Diktatura
6. januara 1929., usljed političke krize nastale nakon što je ubijen poslanik Stjepan Radić kralj Aleksandar ukida Vidovdanski ustav i raspušta Narodnu skupštinu. Ovaj akt je u historiji ostao zabilježen kao Šestojanuarska diktatura. Ime države je promijenjeno u Kraljevina Jugoslavija, a država je organizovana u formi devet banovina umjesto dotadašnjih 33 oblasti, 3. oktobra.
Godine 1931. kralj Aleksandar donosi novi ustav, poznat kao Oktroisani ustav, s kojim se izvršna vlast prenosi na kralja. Izbori su bili univerzalni za muške glasače. Uvođenje tajnog glasanja je odbačeno, i pritisci na zaposlene u javnim službama da glasaju za vladajuću partiju su bili osobina svih izbora održanih pod Aleksandrovim ustavom. Pored ovoga, kralj je mogao direktno da proglasi polovinu gornjeg doma, a zakon se mogao potvrditi s odlukom jednog doma ako ga potvrdi i kralj.
[uredi] Atentat
Dana 9. oktobra 1934. kralj je bio u Marseillu u zvaničnoj posjeti Francuskoj. Prilikom vožnje ulicama, atentator Vlado Černozemski, pripadnik makedonske organizacije VMRO, je pucao u Karađorđevića i vozača, a greškom policajca ubijen je i francuski ministar vanjskih poslova Louis Barthou. Atentat je zabilježen filmskom kamerom.
Nakon smrti Aleksandra Karađorđevića, krunu nasljeđuje Aleksandrov sin, Petar II, ali vlast dolazi u ruke Aleksandrovog rođaka, kneza Pavla Karađorđevića, zbog Petrove maloljetnosti.
 | U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: |
