Spomenik domobranima na zagrebačkom groblju Mirogoj.

Hrvatsko domobranstvo, ili skraćeno Domobrani, su najstarija vojna formacija u historiji Hrvata.

[uredi] Historija

[uredi] Hrvatsko domobranstvo u Austro-Ugarskoj

Nakon hrvatsko-mađarskog dogovora 1868., Hrvatski Sabor je 5. decembra donio odluku o formiranju posebne hrvatske vojske u sastavu oružanih snaga Austro-Ugarske Monarhije. Službeni naziv je bio Carsko Hrvatsko domobranstvo. Vojnici su nosili sive uniforme sa hrvatskim i carskim znacima. Dijelili su se na: - hrvatsko-ugarsko domobranstvo i - austrijsko domobranstvo. Domobrani su učestvovali u zauzimanju BiH 1878. i u Prvom svjetskom ratu. Najpoznatiji pripadnik domobrana je bio Svetozar Borojević koji je postao feldmaršal austrougarske vojske.

[uredi] Hrvatsko domobranstvo u Državi SHS

U oktobruu 1918. u Zagrebu je stvoreno Narodno vijeće SHS (Slovenaca, Hrvata i Srba). 29. oktobra Hrvatski Sabor je prekinuo sve veze Hrvatske, Slovenije, BiH i Vojvodine s Austro-Ugarskom i od njih je stvorena Država SHS. Domobranstvo je bilo službena i jedina vojska te države. Mađarske jedinice su tada pokušale okupirati Međimurje, ali su ih domobranske jedinice pod komandom Slavka Kvaternika potukle i natjerale na povlačenje. Prvog decembra 1918. je proglašeno ujedinjenje Države SHS i Kraljevine Srbije u Kraljevinu SHS (Srba, Hrvata i Slovenaca). Petog decembra vojnici domobranstva su na zagrebačkom trgu bana Jelačića demonstrirali protiv ujedinjenja na što je srpska žandarmerija na njih otvorila vatru i ubila dvadesetoricu. Nove vlasti su donijele odluku o raspuštanju domobranstva, a ljudstvo je utopljeno u nove jugoslavenske jedinice sa srpskim komandnim kadrom.

[uredi] Hrvatsko domobranstvo u NDH

Hrvatski trolist, znak Hrvatskog domobranstva u drugom svjetskom ratu

Drugo domobranstvo, ono u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH) je bilo regularna vojska te države. Dijelilo se na kopnenu vojsku, mornaricu i zrakoplovstvo. Domobrani su nosili stare uniforme iz Austro-Ugarske, ali sa oznakama NDH. 1943. domobranstvo je imalo oko 100.000 pripadnika. Vojnici su bili novačeni od vojnih obveznika sa prostora danšnje Hrvatske, Bosne i Hercegovine, i Srijema. Početkom 1944. domobranstvo i Ustaška vojnica su ujedinjeni u jedinstvenu vojsku, Hrvatske oružane snage.

[uredi] Hrvatsko domobranstvo tokom ratova u Hrvatskoj i BiH

Početkom rata u Hrvatskoj hrvatsko civilno stanovništvo samoinicijativno stvara jedinice Narodne zaštite uz već postojeće regularne jedinice Zbora narodne garde (ZNG). Narodna zaštita se tretirala kao rezervna vojska koja bi stupila u akciju u slučaju da jedinice ZNG-a budu poražene. Narodna zaštita je 1991. promjenila ime u Hrvatsko domobranstvo i postalo dio Hrvatske vojske kao rezervni sastav. I tokom rata u BiH neke jedinice HVO-a su nosile naziv "domobranske".