MEĐUNARODNI KRIVIČNI SUD ZA BIVŠU JUGOSLAVIJU

Predmet br. IT-95-5/18-I

TUŽILAC MEĐUNARODNOG
SUDA

PROTIV

RATKA MLADIĆA

IZMIJENJENA OPTUŽNICA

Tužilac Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, na osnovu svog ovlašćenja iz člana 18 Statuta Međunarodnog suda, optužuje

RATKA MLADIĆA

za GENOCID, SAUČESNIŠTVO U GENOCIDU, ZLOČINE PROTIV ČOVJEČNOSTIi KRŠENJA ZAKONA I OBIČAJA RATOVANJA, kako slijedi:

OPTUŽENI

1. Ratko MLADIĆ je rođen 12. marta 1942. godine u opštini
   Kalinovik u Republici Bosni i Hercegovini (dalje u tekstu: BiH). Školovan
   je na vojnoj akademiji Jugoslovenske narodne armije (dalje u tekstu:
   JNA) u Beogradu, nakon čega je postao starješina u redovnom sastavu
   JNA, a potom i vojsci Srpske Republike Bosne i Hercegovine/Republike
   Srpske (dalje u tekstu: VRS).

2. U junu 1991. Ratko MLADIĆ postavljen je za komandanta
   9. korpusa JNA u Kninu, za vrijeme borbi između JNA i hrvatskih
   snaga. Dana 4. oktobra 1991., predsjednik Socijalističke Federativne
   Republike Jugoslavije (dalje u tekstu: SFRJ) unaprijedio ga je u čin
   generalmajora. Dana 24. aprila 1992. Ratko MLADIĆ je unaprijeđen
   u čin generalpotpukovnika, a 25. aprila 1992. postavljen je za
   načelnika štaba/zamjenika komandanta u komandi Druge vojne oblasti
   JNA u Sarajevu. Na tu dužnost stupio je 9. maja 1992. Dana 10. maja
   1992., Ratko MLADIĆ je preuzeo dužnost komandanta u komandi
   Druge vojne oblasti JNA.

3. Dana 12. maja 1992., Ratko MLADIĆ je postavljen za komandanta
   Glavnog štaba VRS-a i na tom položaju je ostao najmanje do 22. decembra
   1996. Dana 24. juna 1994., Ratko MLADIĆ je unaprijeđen
   u čin generalpukovnika.

ČINJENIČNI NAVODI

4. U Bosni i Hercegovini su 1990. godine, prvi put nakon Drugog svjetskog
   rata, održani višestranački izbori. Na republičkom nivou,
   SDA (Stranka demokratske akcije), glavna stranka bosanskih Muslimana,
   osvojila je 86 mjesta u Skupštini; SDS (Srpska demokratska stranka),
   glavna stranka bosanskih Srba, osvojila je 72 mjesta, a HDZ (Hrvatska
   demokratska zajednica), glavna stranka bosanskih Hrvata, osvojila
   je 44 mjesta u Skupštini. U politici SDS-a naglašavalo se jedinstvo
   Srba unutar zajedničke države. Početkom 1991. SDS je počeo
   da organizuje određena područja Bosne i Hercegovine u srpske
   regionalne strukture.

5. Dana 25. juna 1991., Slovenija i Hrvatska su proglasile nezavisnost
   od SFRJ-a. Sljedećeg dana JNA je ušla u oružani sukob u Sloveniji,
   a nedugo nakon toga izbile su borbe u Hrvatskoj. U jesen 1991. JNA
   je počela da povlači svoje snage iz Hrvatske i da ih razmješta
   u Bosni i Hercegovini. SDS je, u sprezi s određenim elementima
   iz JNA, naoružao bosanske Srbe u BiH.

6. Dana 24. oktobra 1991. osnovana je zasebna skupština bosanskih Srba,
   u kojoj je dominirao SDS, kao najviše predstavničko i zakonodavno
   tijelo Srba u Bosni i Hercegovini. Skupština bosanskih Srba je 21.
   novembra 1991. usvojila odluku kojom je podržala srpske autonomne
   oblasti proglašene u BiH, a 9. januara 1992., ta Skupština je proglasila
   Srpsku Republiku Bosnu i Hercegovinu, kasnije nazvanu Republikom Srpskom.
   Dana 28. februara 1992., u članu 2 Ustava Srpske Republike Bosne
   i Hercegovine proglašeno je "da teritorija te republike obuhvata srpske
   autonomne regije, opštine i druge srpske etničke cjeline, uključujući
   i područja u kojima je u Drugom svjetskom ratu izvršen genocid
   nad srpskim narodom." Ta su područja proglašena dijelom jugoslovenske
   savezne države.

7. Ubrzo nakon što je 6. aprila 1992. BiH međunarodno priznata
   kao nezavisna država, u Sarajevu su izbila neprijateljstva, što je
   označilo početak sukoba u tom gradu koji će trajati
   do 1995. godine. Još i prije početka sukoba, oružane snage su
   zauzele strateške položaje u Sarajevu i oko njega. Grad je potom podvrgnut
   blokadi, granatiranju i snajperskom djelovanju s tih položaja. Od
   maja 1992., snage bosanskih Srba pod komandom i kontrolom generala
   Ratka MLADIĆA granatirale su i snajperski djelovale po
   civilnim dijelovima grada i po njegovom civilnom stanovništvu i ustanovama,
   ubijajući i ranjavajući civile, te time i vršile teror nad
   civilnim stanovništvom. Artiljerijski i snajperski napadi izvođeni
   su uglavnom sa položaja na okolnim brdima iznad Sarajeva, odakle su
   napadači imali jasan pogled s visine na grad, njegovo stanovništvo
   i ustanove.

8. Na 16. sjednici skupštine bosanskih Srba, održanoj 12. maja 1992.,
   Radovan KARADŽIĆ je objavio šest "strateških ciljeva"
   srpskog naroda u Bosni i Hercegovini:

   1. državno razgraničenje srpskog naroda od druge dvije nacionalne
      zajednice,

   2. uspostavljanje koridora između Semberije i Krajine,

   3. uspostavljanje koridora u dolini rijeke Drine, odnosno, eliminisanje
      Drine kao granice između srpskih država,

   4. uspostavljanje granice na rijekama Uni i Neretvi,

   5. podjela grada Sarajeva na srpski i muslimanski dio i uspostavljanje
      efektivne državne vlasti u oba dijela,

   6. osiguranje izlaza Republike Srpske na more.

   Nadalje, skupština bosanskih Srba je 12. maja 1992. izglasala stvaranje
   VRS-a, čime su jedinice JNA koje su ostale u BiH efektivno pretvorene
   u jedinice VRS-a. Skupština bosanskih Srba je istovremeno postavila
   Ratka MLADIĆA za komandanta Glavnog štaba VRS-a.

9. Dana 20. maja 1992. ili oko tog datuma, nakon djelimičnog povlačenja
   snaga JNA iz BiH-a, Druga vojna oblast JNA je efektivno transformisana
   u jezgro Glavnog štaba VRS-a.

10. Od maja 1992., snage bosanskih Srba pod komandom i kontrolom generala
    Ratka MLADIĆA preuzele su kontrolu nad opštinama u Srpskoj
    Republici BiH, prvenstveno u sjeverozapadnom dijelu BiH poznatom pod
    nazivom Bosanska Krajina i u istočnoj Bosni. U tim opštinama
    snage bosanskih Srba su uzele učešće u kampanji progona
    s ciljem da se s tih područja otjera nesrpsko stanovništvo. Hiljade
    ne-Srba su deportovane ili prisilno premještene iz tih opština. Mnogi
    ne-Srbi su ubijeni, a mnogi drugi su držani u zatočeničkim
    objektima, gdje su ih fizički i psihički zlostavljali i
    podvrgavali surovim i nečovječnim uslovima. Pored toga,
    domovi, poslovni objekti i vjerski objekti ne-Srba, kao i njihova
    imovina, bili su pljačkani, uništavani i/ili oduzimani.

11. Dana 19. novembra 1992. general Ratko MLADIĆ, u svojstvu
    komandanta Glavnog štaba VRS-a, izdao je Direktivu op. br. 4, u kojoj
    je potvrdio "strateške ciljeve" navedene u paragrafu 8 gore.

12. Od januara do marta 1993., u skladu s Direktivom op. br. 4, snage
    bosanskih Srba pod komandom i kontrolom Ratka MLADIĆA
    napale su područje Cerske u istočnoj BiH. Hiljade Muslimana
    pobjegle su na teritoriju pod kontrolom Vlade BiH, uključujući
    Srebrenicu i Žepu. Dana 16. aprila 1993. Savjet bezbjednosti Ujedinjenih
    nacija (dalje u tekstu: UN), postupajući u skladu sa Poglavljem
    VII Povelje UN-a, usvojio je rezoluciju 819, u kojoj je od svih strana
    u sukobu u BiH-u zahtijevao da prema Srebrenici, Žepi, Goraždu i Sarajevu
    (i njihovoj okolini) postupaju kao prema "zaštićenim zonama"
    koje ne smiju biti cilj oružanih napada niti bilo kakvih drugih neprijateljskih
    postupaka. Poslije toga su snage bosanskih Srba pod komandom i kontrolom
    Ratka MLADIĆA počele da posvećuju posebnu pažnju
    zauzimanju strateški smještene enklave Srebrenica i protjerivanju
    bosanskomuslimanskog stanovništva koje je tamo izbjeglo nakon kampanja
    "etničkog čišćenja" u istočnoj BiH 1992. i 1993.
    godine koje se spominju u paragrafu 10 gore.

13. Od 26. maja 1995. do 19. juna 1995., snage bosanskih Srba pod komandom
    i kontrolom Ratka MLADIĆA zarobile su i držale kao taoce
    više od dvije stotine vojnih posmatrača UN-a i pripadnika mirovnih
    snaga UN-a, nakon zračnih udara Sjevernoatlantskog saveza (dalje
    u tekstu: NATO) protiv snaga bosanskih Srba u BiH-u, kako bi odvratile
    daljnje zračne udare na onim područjima na kojima su držale
    taoce. Neki taoci su tokom zatočeništva zlostavljani i na druge
    načine maltretirani.

14. Dana 8. marta 1995., Radovan KARADŽIĆ, kao vrhovni komandant
    VRS-a, izdao je Direktivu op. br. 7, kojom je VRS-u naloženo da eliminiše
    muslimanske enklave Srebrenicu i Žepu u sklopu ostvarivanja "strateških
    ciljeva" od 12. maja 1992. Snage bosanskih Srba pod komandom i kontrolom
    Ratka MLADIĆA su 2. jula 1995. napale enklavu Srebrenica.
    Taj napad na ovu enklavu trajao je do 11. jula 1995., kada su general
    Ratko MLADIĆ i snage bosanskih Srba ušle u Srebrenicu.
    Potom su te snage bosanskih Srba terorisale bosanske Muslimane koji
    su prisilno premješteni na područja izvan enklave i od kojih
    su se mnogi dali u bijeg krećući se u ogromnoj koloni kroz
    šumu prema Tuzli. Veći dio te grupe činili su nenaoružani
    pripadnici vojske i civili.

15. Od 12. jula do otprilike 20. jula 1995., hiljade muškaraca bosanskih
    Muslimana zarobljene su od strane snaga bosanskih Srba pod komandom
    i kontrolom Ratka MLADIĆA, ili su se predale tim snagama.
    Od 13. do 19. jula 1995., po prijekom postupku pogubljeno je više
    od 7.000 zatočenih bosanskih Muslimana koji su zarobljeni na
    području oko Srebrenice. Ubijanje je nastavljeno i poslije toga.
    Od otprilike 1. augusta 1995. do otprilike 1. novembra 1995., jedinice
    VRS-a pod komandom i kontrolom Ratka MLADIĆA sudjelovale
    su u organizovanim i opsežnim nastojanjima da se prikriju ubistva
    i pogubljenja bosanskih Muslimana iz Srebrenice tako što su tijela
    ekshumirana iz masovnih grobnica nanovo zakapale na mjestima na osami.

INDIVIDUALNA KRIVIČNA ODGOVORNOST

Položaj optuženog/nadređenost

16. Kao komandant Glavnog štaba, general Ratko MLADIĆ bio
    je najviši starješina VRS-a, podređen samo Predsjedništvu/predsjedniku
    Republike Srpske. Kao takav, imao je sveobuhvatnu nadležnost i odgovornost
    za funkcionisanje VRS-a. Bio je odgovoran za planiranje i rukovođenje
    svim operacijama VRS-a, te za nadziranje aktivnosti svih podređenih
    starješina i jedinica kako bi osigurao da se njegova naređenja
    sprovode. Vojnu komandu i kontrolu vršio je preko svog Glavnog štaba,
    koji se sastojao od podređenih, pomoćnika i specijalista
    za rodove.

17. Kao komandant Glavnog štaba, Ratko MLADIĆ je konkretno
    vršio vojno komandovanje i kontrolu nad regularnim snagama VRS-a širom
    BiH, uključujući 1. krajiški korpus, 2. krajiški korpus,
    Istočnobosanski korpus, Drinski korpus, Sarajevsko-romanijski
    korpus, Hercegovački korpus, 65. zaštitni puk i 10. diverzantski
    odred. Na čelu svakog korpusa VRS-a nalazio se komandant korpusa
    i komandni kadar, i svi su oni bili podređeni generalu Ratku
    MLADIĆU. General Ratko MLADIĆ je s vremena na
    vrijeme vršio komandu i kontrolu nad VRS-om u sadejstvu sa paravojnim
    snagama i dobrovoljačkim jedinicama, Teritorijalnom odbranom
    bosanskih Srba i policijom bosanskih Srba (dalje u tekstu, zajedno
    sa VRS-om, pod zajedničkim nazivom: snage bosanskih Srba), kao
    i drugim civilnim organima, uključujući regionalne i opštinske
    krizne štabove.

18. Na temelju svojih nadležnosti regulisanih vojnim propisima i uputstvima,
    general Ratko MLADIĆ je kontrolisao rad Glavnog štaba;
    donosio odluke za Glavni štab i podređene jedinice; dodjeljivao
    zadatke podređenima; izdavao naređenja, uputstva i direktive;
    osiguravao da se ta naređenja, uputstva i direktive izvršavaju
    i snosio punu odgovornost za njihovo sprovođenje; nadzirao situaciju
    u zoni odgovornosti VRS-a; osiguravao da se informacije prosljeđuju
    civilnim i policijskim organima; i bio je odgovoran za cjelokupno
    stanje i ponašanje VRS-a.

19. General Ratko MLADIĆ bio je lično odgovoran da osigura
    da snage bosanskih Srba pod njegovom komandom poštuju i primjenjuju
    pravila međunarodnog prava koja regulišu vođenje rata. General
    Ratko MLADIĆ bio je centralna figura u uspostavljanju
    i upravljanju vojnim sudskim sistemom VRS-u od maja 1992. do barem
    sredine 1993. godine.

Član 7(1) Statuta Međunarodnog suda

20. General Ratko MLADIĆ snosi individualnu krivičnu
    odgovornost shodno članu 7(1) Statuta Međunarodnog suda
    za krivična djela iz članova 3, 4 i 5 Statuta Međunarodnog
    suda za koja je okrivljen u ovoj optužnici, a koja je planirao, poticao,
    naredio, počinio ili čije je planiranje, pripremu ili izvršenje
    na drugi način pomagao i podržavao. Kad koristi u ovoj optužnici
    riječ "počiniti", tužilac nema namjeru da sugeriše
    da je optuženi fizički počinio bilo koji od zločina
    za koje se lično tereti. Riječ "počiniti"
    u ovoj optužnici uključuje učestvovanje u udruženom zločinačkom
    poduhvatu.

21. Cilj ovog udruženog zločinačkog poduhvata u BiH-u bio
    je da se eliminišu ili trajno uklone, silom ili drugim sredstvima,
    bosanski Muslimani, bosanski Hrvati i drugo nesrpsko stanovništvo
    s velikih dijelova BiH-a, činjenjem zločina koji su kažnjivi
    po članovima 3, 4 i 5 Statuta Međunarodnog suda. General
    Ratko MLADIĆ učestvovao je u ovom udruženom zločinačkom
    poduhvatu kao saizvršilac i/ili pomagač i podržavalac.

22. Zločini navedeni u svim tačkama optužnice bili su u okviru
    cilja udruženog zločinačkog poduhvata, a general Ratko
    MLADIĆ je posjedovao stanje svijesti koje je neophodno za
    izvršenje svakog od tih zločina. Alternativno, zločini koji
    nisu bili u okviru cilja udruženog zločinačkog poduhvata
    bili su prirodne i predvidive posljedice izvršenja udruženog zločinačkog
    poduhvata, a general Ratko MLADIĆ je bio svjestan da su
    ti zločini mogući ishod izvršenja udruženog zločinačkog
    poduhvata.

23. Udruženi zločinački poduhvat postojao je u vrijeme počinjenja
    radnji izvršenja krivičnih djela za koja tereti ova optužnica
    i u vrijeme počinjenja radnji kojima je optuženi učestvovao
    u njegovom ostvarivanju.

24. U ovom udruženom zločinačkom poduhvatu učestvovali
    su brojni pojedinci. Svaki je učesnik svojim djelima ili propustima
    znatno doprinio ukupnom cilju poduhvata. General Ratko MLADIĆ
    je radio u dogovoru sa, ili njihovim posredstvom, drugim pojedincima
    koji su učestvovali u ovom udruženom zločinačkom poduhvatu,
    među kojima su bili general Momir TALIĆ, general Stanislav
    GALIĆ, general Dragomir MILOŠEVIĆ, general Radislav KRSTIĆ
    i drugi pripadnici snaga bosanskih Srba; Radovan KARADŽIĆ, Momčilo
    KRAJIŠNIK, Biljana PLAVŠIĆ i drugi članovi rukovodstva bosanskih
    Srba i SDS-a; članovi civilnih organa u BiH-u, uključujući
    regionalne i opštinske krizne štabove; pripadnici JNA i Vojske Jugoslavije
    (dalje u tekstu: VJ); Slobodan MILOŠEVIĆ i druge vojne i političke
    ličnosti iz SFRJ-a i Republike Srbije; te pripadnici paravojnih
    i dobrovoljačkih jedinica iz Srbije.

25. Kao komandant Glavnog štaba VRS-a, general Ratko MLADIĆ,
    djelujući kao pojedinac ili u dogovoru s drugim učesnicima
    udruženog zločinačkog poduhvata, učestvovao je u udruženom
    zločinačkom poduhvatu najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje
    do 22. decembra 1996. na sljedeći način:

1. Planirao je, pripremao, omogućavao ili sprovodio kampanju
   progona u BiH-u, koja je uključivala genocidne radnje, putem
   uspostavljanja kontrole nad opštinama nabrojanim u paragrafu 36
   optužnice; napadanja i razaranja nesrpskih gradova i sela, kao i
   pljačkanja, razaranja i/ili oduzimanja stambenih, poslovnih
   i vjerskih objekata u tim opštinama; ubijanja i terorisanja nesrpskih
   stanovnika i podvrgavanja istih okrutnom i nečovječnom
   postupanju i uslovima, uključujući fizičko, psihičko
   i seksualno zlostavljanje, često u zatočeničkim objektima;
   korištenja ne-Srba za prisilni rad, između ostalog na liniji
   fronta, i za živi štit; uvođenja restriktivnih i diskriminacionih
   mjera protiv nesrpskog stanovništva; i odvajanja, deportacije i
   trajnog uklanjanja ne-Srba koji se nisu povinovali volji srpskih
   vlasti;

2. Planirao je, pripremao, omogućavao ili sprovodio dugotrajnu
   vojnu kampanju artiljerijskog i minobacačkog granatiranja i
   snajperskog djelovanja po civilnim dijelovima Sarajeva i civilnom
   stanovništvu i ustanovama tog grada, u kojoj su civili ubijani i
   ranjavani, te je time vršen teror nad civilnim stanovništvom tog
   grada;

3. Planirao je, pripremao, omogućavao ili sprovodio operaciju
   uzimanja vojnih posmatrača UN-a i pripadnika mirovnih snaga
   UN-a za taoce nakon zračnih udara NATO-a 25. i 26. maja 1995.;

4. Planirao je, pripremao, omogućavao ili nastavljao sprovoditi
   kampanju progona, koja je uključivala genocidne radnje, nakon
   zauzimanja enklave Srebrenica u julu 1995., putem prisilnog premještanja
   žena i djece, bosanskih Muslimana, iz enklave Srebrenica u Kladanj;
   zarobljavanja, zatočavanja, vansudskog pogubljenja i pokapanja
   više hiljada muškaraca i dječaka, bosanskih Muslimana, iz Srebrenice,
   koji su svi izdvojeni iz grupe bosanskomuslimanskih izbjeglica u
   Potočarima ili su zarobljeni u koloni muškaraca, bosanskih
   Muslimana, koji su bježali iz enklave Srebrenica; te vršenjem komande
   i kontrole nad organizovanom i opsežnom operacijom svrha koje je
   bilo prikrivanje kampanje pogubljenja tako što su tijela ekshumirana
   iz prvobitnih masovnih grobnica i nanovo pokopana, en masse,
   na drugim mjestima na osami;

5. Pomagao je i podržavao ili poticao daljnje činjenje zločina
   time što nije pokrenuo istrage, nije ništa učinio u vezi s
   tim istragama i nije kaznio podređene pripadnike snaga bosanskih
   Srba za zločine počinjene nad bosanskim Muslimanima, bosanskim
   Hrvatima ili drugim ne-Srbima.

26. General Ratko MLADIĆ je svjesno i hotimično učestvovao
    u udruženom zločinačkom poduhvatu, imajući istu namjeru
    koja je bila zajednička i drugim učesnicima udruženog zločinačkog
    poduhvata ili znajući za namjeru drugih učesnika udruženog
    zločinačkog poduhvata ili svjestan predvidivih posljedica
    njihovih radnji. Po tom osnovu snosi individualnu krivičnu odgovornost
    za ove zločine po članu 7 (1) Statuta Međunarodnog
    suda, a po istom članu odgovoran je i za to što je planirao,
    poticao, naredio ili na neki drugi način pomagao i podržavao
    planiranje, pripremu ili izvršenje ovih zločina.

Član 7(3) Statuta Međunarodnog suda

27. General Ratko MLADIĆ, za vrijeme dok se nalazio na položaju
    s ovlašćenjima nadređenog, snosi individualnu krivičnu
    odgovornost i za djela i propuste svojih podređenih, u skladu
    sa članom 7(3) Statuta Međunarodnog suda. U svojstvu komandanta
    Glavnog štaba VRS-a, general Ratko MLADIĆ imao je de
    jure i de facto komandu i kontrolu nad snagama bosanskih
    Srba koje su učestvovale u zločinima za koje se tereti u
    ovoj optužnici. General Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo
    razloga da zna da će svi zločini za koje se tereti u ovoj
    optužnici biti počinjeni ili da su ih već počinili
    njegovi podređeni, a on nije preduzeo nužne i razumne mjere da
    takva djela spriječi ili da kazni njihove počinioce. Dužnost
    generala Ratka MLADIĆA da kazni uključivala je obavezu
    da pokrene istragu o zločinima i utvrdi činjenice, da zaustavi
    zločinačko postupanje, te da odredi primjerene kaznene mjere
    za počinioce.

28. General Ratko MLADIĆ je bio svjestan da će,
    ukoliko ne spriječi ili ne kazni kršenja međunarodnog humanitarnog
    prava, snositi ličnu odgovornost za takva kršenja prava. Bio
    je, nadalje, svjestan da će svojim višekratnim propuštanjem da
    poduzme mjere protiv takvih grupa ili pojedinaca on postati podstrekač
    ili saučesnik u tim kršenjima međunarodnog humanitarnog
    prava.

OPŠTI NAVODI

29. Sva djela i propusti koji se u ovoj optužnici terete kao zločini
    protiv čovječnosti bili su dio rasprostranjenog ili sistematskog
    napada uperenog protiv bosanskog muslimanskog, bosanskog hrvatskog
    i drugog nesrpskog civilnog stanovništva BiH-a.

30. Za sve vrijeme na koje se odnosi ova optužnica u BiH-u je postojalo
    stanje oružanog sukoba.

31. General Ratko MLADIĆ je bio dužan da se pridržava zakona
    i običaja koji regulišu vođenje oružanih sukoba, uključujući
    Ženevske konvencije iz 1949. i njihove Dopunske protokole.

OPTUŽBE

TAČKE 1 i 2

GENOCID, SAUČESNIŠTVO U GENOCIDU

Svojim djelima i propustima, general Ratko MLADIĆ učestvovao
je u:

Tačka 1: GENOCIDU, kažnjivom po
članovima 4(3)(a), 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog suda;

Tačka 2: SAUČESNIŠTVU U GENOCIDU, kažnjivom
po članovima 4(3)(e), 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog suda.

32. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ, djelujući kao pojedinac ili u dogovoru
    s drugim učesnicima udruženog zločinačkog poduhvata,
    planirao je, poticao, naredio, počinio ili na drugi način
    pomagao i podržavao planiranje, pripremu ili izvršenje hotimičnog
    djelimičnog uništenja nacionalne, etničke, rasne ili vjerske
    grupe bosanskih Muslimana, kao takve, u Ključu, Kotor Varoši,
    Prijedoru, Sanskom Mostu i Srebrenici.

33. Kao što je navedeno u paragrafima od 20 do 26, general Ratko
    MLADIĆ je učestvovao u udruženom zločinačkom
    poduhvatu. Osnovni cilj tog udruženog zločinačkog poduhvata
    ostvarivan je prvenstveno putem progona, vršenih po jasnom obrascu
    kako je navedeno u ovoj optužnici. Ova kampanja progona obuhvatala
    je, ili je eskalirala do te mjere da je obuhvatila, postupanje poduzimano
    s namjerom da se u određenim opštinama u BiH-u djelimično
    uništi nacionalna, etnička, rasna ili vjerska grupa bosanskih
    Muslimana, kao takva. Objekt namjeravanog uništenja za snage bosanskih
    Srba pod komandom generala Ratka MLADIĆA bio je značajan
    dio grupe bosanskih Muslimana. Ovaj oblik djelimičnog uništenja
    bosanskih Muslimana odvijao se u Banjoj Luci, Bosanskoj Krupi, Bratuncu,
    Ključu, Kotor Varoši, Prijedoru, Sanskom Mostu, Srebrenici, Vlasenici
    i Zvorniku.

34. Uništenje ovih grupa provedeno je:

1. rasprostranjenim ubijanjem, deportacijom i prisilnim premještanjem
   ne-Srba za vrijeme i nakon napada na Ključ, Kotor Varoš, Prijedor,
   Sanski Most i Srebrenicu. Bosanski Muslimani su ubijani, a stotine
   hiljada ih je deportovano ili prisilno premješteno u cilju ostvarenja
   kampanja "etničkog čišćenja" 1992. i 1993. godine
   u Bosanskoj Krajini i istočnoj Bosni. Ta ubistva obuhvataju
   ubistva u Banjoj Luci, Bosanskoj Krupi, Ključu, Kotor Varoši,
   Prijedoru i Sanskom Mostu navedena u Prilogu A. U istočnoj
   Bosni, veliki dio bosanskomuslimanskog stanovništva satjeran je
   na područje Cerske-Kamenice i na kraju natjeran u bijeg prema
   Tuzli i Srebrenici. Nakon pada Srebrenice, u Bratuncu, Vlasenici
   i Zvorniku je tokom nekoliko dana na organizovan i sistematski način
   pogubljeno više hiljada muškaraca bosanskih Muslimana, a to se događalo
   istovremeno sa prisilnim premještanjem ostatka zajednice bosanskih
   Muslimana iz Srebrenice. Ta ubistva obuhvataju ubistva navedena
   u Prilogu B;

2. nanošenjem teške tjelesne ili duševne povrede bosanskim Muslimanima
   u Banjoj Luci, Bosanskoj Krupi, Bratuncu, Ključu, Kotor Varoši,
   Prijedoru, Sanskom Mostu, Srebrenici, Vlasenici i Zvorniku, između
   ostalog tokom njihovog zatočeništva u zatočeničkim
   objektima u Banjoj Luci, Ključu, Kotor Varoši, Prijedoru i
   Sanskom Mostu navedenim u Prilogu C. Bosanski Muslimani u
   ovim opštinama bili su podvrgnuti okrutnom ili nečovječnom
   postupanju, uključujući mučenje, fizičko i psihičko
   zlostavljanje, seksualno nasilje i premlaćivanje;

3. podvrgavanjem bosanskih Muslimana u Banjoj Luci, Bosanskoj Krupi,
   Bratuncu, Ključu, Kotor Varoši, Prijedoru, Sanskom Mostu, Srebrenici,
   Vlasenici i Zvorniku, uslovima života sračunatim da dovedu
   do njihovog fizičkog uništenja, konkretno putem okrutnog i
   nečovječnog postupanja koje je uključivalo mučenje,
   fizičko i psihičko zlostavljanje te seksualno nasilje,
   nehumane uslove života i prisilni rad. Pored toga, u zatočeničkim
   objektima u Banjoj Luci, Ključu, Kotor Varoši, Prijedoru i
   Sanskom Mostu, navedenim u Prilogu C, uslovi sračunati
   da dovedu do fizičkog uništenja bosanskih Muslimana obuhvatali
   su i neobezbjeđivanje odgovarajućeg smještaja, zaklona,
   hrane, vode, medicinske pomoći ili higijensko-sanitarnih uslova.

35. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo razloga da zna da se njegovi
    podređeni spremaju počiniti ili da su već počinili
    krivična djela iz paragrafa 32 do 34 gore, a nije preduzeo nužne
    i razumne mjere da spriječi takva djela niti da kazni počinioce.

    TAČKA 3

    PROGONI

    Svojim djelima i propustima, general Ratko MLADIĆ učestvovao
    je u:

Tačka 3: Progonima na političkoj, rasnoj
i vjerskoj osnovi, ZLOČINU PROTIV ČOVJEČNOSTI,
kažnjivom po članovima 5(h), te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog
suda.

36. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ, djelujući kao pojedinac ili u dogovoru
    s drugim učesnicima udruženog zločinačkog poduhvata,
    planirao je, poticao, naredio, počinio ili na drugi način
    pomagao i podržavao planiranje, pripremu ili izvršenje progona bosanskih
    Muslimana, bosanskih Hrvata ili drugog nesrpskog stanovništva u sljedećim
    opštinama: Banja Luka, Bihać-Ripač, Bijeljina, Bosanska
    Gradiška, Bosanska Krupa, Bosanski Novi, Bratunac, Brčko, Doboj,
    Foča, Gacko, Kalinovik, Ključ, Kotor Varoš, Nevesinje, Novi
    Grad, Prijedor, Rogatica, Sanski Most, Srebrenica, Teslić, Vlasenica,
    Vogošća i Zvornik (dalje u tekstu: opštine).

37. Snage bosanskih Srba pod komandom i kontrolom Ratka MLADIĆA
    počinile su u tim opštinama progone bosanskih Muslimana, bosanskih
    Hrvata odnosno drugog nesrpskog stanovništva. Ti su progoni obuhvatali
    sljedeće:

1. lišavanje života tokom i nakon napada na sela i gradove u opštinama,
   među kojima su i ubistva navedena u Prilogu A i Prilogu
   B;

2. terorisanje i okrutno ili nečovječno postupanje tokom
   i nakon napada na sela i gradove u opštinama, uključujući
   mučenje, fizičko i psihičko zlostavljanje, seksualno
   nasilje i prisiljavanje na život u nehumanim životnim uslovima;

3. prisilno premještanje i deportaciju;

4. protivpravno zatočenje u zatočeničkim objektima,
   uključujući objekte navedene u Prilogu C;

5. lišavanje života povezano sa zatočeničkim objektima,
   uključujući ubistva navedena u Prilogu A;

6. okrutno ili nečovječno postupanje u zatočeničkim
   objektima, uključujući objekte navedene u Prilogu C.
   To postupanje je obuhvatalo mučenje, fizičko i psihičko
   zlostavljanje, te seksualno nasilje;

7. stvaranje i održavanje nehumanih životnih uslova u zatočeničkim
   objektima, uključujući objekte navedene u Prilogu C.
   Ti uslovi obuhvataju i činjenicu da nisu bili obezbijeđeni
   odgovarajući:

1. smještaj i zaklon;

2. hrana i voda;

3. medicinska pomoć;

4. higijensko-sanitarni uslovi;

8. prisilni rad, uključujući kopanje grobova i rovova te
   druge oblike prisilnog rada na linijama fronta, i korištenje bosanskih
   Muslimana, bosanskih Hrvata ili drugih ne-Srba kao živih štitova;

9. oduzimanje ili pljačkanje imovine tokom i nakon napada, u
   zatočeničkim objektima i tokom deportacije ili prisilnog
   premještanja. Oduzimanje imovine obuhvatalo je i praksu prisiljavanja
   ne-Srba da prepišu svoju imovinu vlastima bosanskih Srba kako bi
   im bilo dopušteno da napuste spomenute opštine;

10. namjerno ili bezobzirno uništavanje privatne imovine, uključujući
    stambene i poslovne prostore, te javnih dobara, uključujući
    kulturne spomenike i svetišta;

11. uništavanje lične i pokretne imovine, uključujući
    lične isprave;

12. uvođenje i održavanje mjera ograničavanja i diskriminacije,
    uključujući sljedeće:

1. uskraćivanje slobode kretanja;

2. uskraćivanje zaposlenja putem uklanjanja s rukovodećih
   položaja u lokalnim državnim institucijama, vojsci i policiji,
   i opštim otpuštanjem s posla;

3. povredu privatnosti pretresanjem stana bez naloga;

4. uskraćivanje prava na sudski postupak; i

5. uskraćivanje ravnopravnog pristupa javnim službama.

38. Najkasnije od 12. maja 1992. najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo razloga da zna da se njegovi
    podređeni spremaju počiniti ili da su već počinili
    krivična djela iz paragrafa 36 i 37 gore, a nije preduzeo nužne
    i razumne mjere da spriječi takva djela niti da kazni počinioce.

    TAČKE 4, 5 i 6

    ISTREBLJENJE I UBISTVO

    Svojim djelima i propustima, general Ratko MLADIĆ učestvovao
    je u:

    Tačka 4: Istrebljenju, ZLOČINU PROTIV
    ČOVJEČNOSTI, kažnjivom po članovima 5(b), te
    7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog suda;

    Tačka 5: Ubistvu, ZLOČINU PROTIV ČOVJEČNOSTI,
    kažnjivom po članovima 5(a), te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog
    suda;

Tačka 6: Ubistvu, KRŠENJU ZAKONA I OBIČAJA
RATOVANJA, sankcionisanom zajedničkim članom 3(1)(a)
Ženevskih konvencija iz 1949., kažnjivom po članovima 3, te 7(1)
i 7(3) Statuta Međunarodnog suda.

39. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ, djelujući kao pojedinac ili u dogovoru
    s drugim učesnicima udruženog zločinačkog poduhvata,
    planirao je, poticao, naredio, počinio ili na drugi način
    pomagao i podržavao planiranje, pripremu ili izvršenje istrebljenja
    i ubistva bosanskih Muslimana, bosanskih Hrvata ili drugog nesrpskog
    stanovništva u spomenutim opštinama. Istrebljenje i ubistvo je izvedeno
    lišavanjem života tokom i nakon napada na gradove i sela i lišavanjem
    života povezanim sa zatočeničkim objektima, uključujući
    ubistva navedena u Prilozima A i B.

40. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo razloga da zna da se
    njegovi podređeni spremaju počiniti ili da su već počinili
    krivična djela iz paragrafa 39 gore, a nije preduzeo nužne i
    razumne mjere da spriječi takva djela niti da kazni počinioce.

TAČKE 7 i 8

DEPORTACIJA, NEHUMANA DJELA

Svojim djelima i propustima, general Ratko MLADIĆ učestvovao
je u:

Tačka 7: Deportaciji, ZLOČINU PROTIV ČOVJEČNOSTI,
kažnjivom po članovima 5(d), te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog
suda;

Tačka 8: Nehumanim djelima (prisilno premještanje),
ZLOČINU PROTIV ČOVJEČNOSTI, kažnjivom po članovima
5(i), te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog suda.

41. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ, djelujući kao pojedinac ili
    u dogovoru s drugim učesnicima udruženog zločinačkog
    poduhvata, planirao je, poticao, naredio, počinio ili na drugi
    način pomagao i podržavao planiranje, pripremu ili izvršenje
    prisilnog premještanja i deportacije bosanskih Muslimana, bosanskih
    Hrvata ili drugog nesrpskog stanovništva iz i unutar BiH-a, uključujući
    područja koja čine spomenute opštine.

42. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo razloga da zna da se
    njegovi podređeni spremaju počiniti ili da su već počinili
    krivična djela iz paragrafa 41 gore, a nije preduzeo nužne i
    razumne mjere da spriječi takva djela niti da kazni počinioce.

TAČKE 9 do 14

PROTIVPRAVNO TERORISANJE CIVILA, UBISTVO, OKRUTNO
POSTUPANJE, NEHUMANA DJELA, NAPADI NA CIVILE

Svojim djelima i propustima, general Ratko MLADIĆ učestvovao
je u:

Tačka 9: Protivpravnom terorisanju civila, KRŠENJU
ZAKONA I OBIČAJA RATOVANJA, sankcionisanom članom 51
Dopunskog protokola I i članom 13 Dopunskog protokola II Ženevskih
konvencija iz 1949., kažnjivom po članovima 3, 7(1) i 7(3) Statuta
Međunarodnog suda;

Tačka 10: Ubistvu, KRŠENJU ZAKONA I OBIČAJA
RATOVANJA, sankcionisanom zajedničkim članom 3(1)(a)
Ženevskih konvencija iz 1949., kažnjivom po članovima 3, te 7(1)
i 7(3) Statuta Međunarodnog suda;

Tačka 11: Ubistvu, ZLOČINU PROTIV ČOVJEČNOSTI,
kažnjivom po članovima 5(a), te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog
suda;

Tačka 12: Okrutnom postupanju, KRŠENJU ZAKONA
I OBIČAJA RATOVANJA, sankcionisanom zajedničkim članom
3(1)(a) Ženevskih konvencija iz 1949., kažnjivom po članovima
3, te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog suda;

Tačka 13: Nehumanim djelima, ZLOČINU PROTIV
ČOVJEČNOSTI, kažnjivom po članovima 5(i), te 7(1)
i 7(3) Statuta Međunarodnog suda;

Tačka 14: Napadima na civile, KRŠENJU ZAKONA
I OBIČAJA RATOVANJA, sankcionisanom članom 51(2) Dopunskog
protokola I i članom 13(2) Dopunskog protokola II Ženevskih konvencija
iz 1949., kažnjivom po članovima 3, 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog
suda.

43. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ, djelujući kao pojedinac ili u dogovoru
    s drugim učesnicima udruženog zločinačkog poduhvata,
    planirao je, poticao, naredio, počinio ili na drugi način
    pomagao i podržavao planiranje, pripremu ili izvršenje dugotrajne
    vojne kampanje u kojoj su snage bosanskih Srba pod njegovom komandom
    i kontrolom, a posebno Sarajevsko-romanijski korpus, artiljerijskom,
    minobacačkom i snajperskom vatrom djelovale po civilnim dijelovima
    Sarajeva i civilnim stanovnicima i ustanovama tog grada, pri čemu
    su ubijale i ranjavale civile, te time i vršile teror nad civilnim
    stanovništvom tog grada.

44. Najkasnije od 12. maja 1992. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo razloga da zna da se
    njegovi podređeni spremaju počiniti ili da su već počinili
    krivična djela iz paragrafa 43 gore, a nije preduzeo nužne i
    razumne mjere da spriječi takva djela niti da kazni počinioce.

TAČKA 15

UZIMANJE TALACA

Svojim djelima i propustima, general Ratko MLADIĆ učestvovao
je u:

Tačka 15: Uzimanju talaca, KRŠENJU ZAKONA I
OBIČAJA RATOVANJA, sankcionisanom zajedničkim članom
3(1)(b) Ženevskih konvencija iz 1949., kažnjivom po članovima
3, te 7(1) i 7(3) Statuta Međunarodnog suda.

45. Najkasnije od 26 maja 1995. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ, djelujući kao pojedinac ili u dogovoru
    s drugim učesnicima udruženog zločinačkog poduhvata,
    planirao je, poticao, naredio, počinio ili na drugi način
    pomagao i podržavao planiranje, pripremu ili izvršenje uzimanja vojnih
    posmatrača UN-a i pripadnika mirovnih snaga UN-a za taoce nakon
    zračnih udara NATO-a 25. i 26. maja 1995.

46. Snage bosanskih Srba pod komandom i kontrolom generala Ratka MLADIĆA
    zarobile su i na Palama, u Sarajevu i na drugim mjestima držale kao
    taoce više od dvije stotine pripadnika mirovnih snaga UN-a i vojnih
    posmatrača. Držale su ih na mjestima od strateškog ili vojnog
    značaja širom BiH-a kako bi spriječile daljnje zračne
    udare NATO-a po tim lokacijama, kao i daljnje zračne udare NATO-a
    općenito.

47. Najkasnije od 26. maja 1995. i najmanje do 22. decembra 1996., general
    Ratko MLADIĆ je znao ili je bilo razloga da zna da se
    njegovi podređeni spremaju počiniti ili da su već počinili
    krivična djela iz paragrafa 45 i 46 gore, a nije preduzeo nužne
    i razumne mjere da spriječi takva djela niti da kazni počinioce.